Dovletxeberleri.Az
» » ZƏRİF DUYĞULAR ŞAİRİ

10-03-2019, 08:12ZƏRİF DUYĞULAR ŞAİRİ

ZƏRİF DUYĞULAR ŞAİRİ
Vaqif YUSİFLİ,
filologiya elmləri doktoru

Neçə illərdi mən Sumqayıtda yaşayıb-yaradan Xatirə Fərəclinin şeirlərini izləyirəm. Onun 2007-ci ildə çap olunmuş "Sənin səadətin mənəm" şeirlər kitabı haqqında bir kiçik məqalə də yazmışam. Bu, onun yeganə kitabıdı və görünür, Xatirə xanım şeirə-sənətə çox məsuliyyətli yanaşdığı üçün hələlik ikinci kitabını çap elətdirməyə o qədər də tələsmir. Amma mətbuatda (ən çox "Azərbaycan" jurnalında) ildə bir dəfə şeirləri ilə oxucularına üz tutur. Və şeirlərində bir kimsəyə bənzəməz. Təbii ki, bu özünəməxsusluq onun fərdi dünyagörüşü, həyata, insanlara, təbiətə, gözəlliyə, sevgiyə və həmçinin ictimai-siyasi hadisələrə özəl münasibətindən irəli gəlir. Amma məni daha çox bu şeirlərdəki səviyyə maraqlandırır. Hamı sevgidən, Vətəndən, təbiətdən, dünyadan vaxtsız köçmüş əzizlərindən, 20 Yanvar və Xocalı soyqırımlarından, öz fərdi taleyindən yaza bilər-mövzu məhdudiyyəti yoxdur, amma necə yazar, bu suala Xatirə Fərəclinin son on ildə çap olunan şeirləri ilə cavab verməyə çalışacağam.
Xatirə Fərəclinin şeirlərində iki qüvvə üz-üzədir. Ümid və bu ümidin doğurduğu gözəl dünyanın rəngləri, çiçəkləri, bahalı duyğuları. Bir də həyatın ona bəxş etdiyi acılıqlar, hardasa keçmiş günlərdən doğan təəssüflər, arzularının reallaşmaması. Həyatımız, ömrümüz-günümüz həmişə bu iki qüvvənin mübarizəsi ilə səciyyələnir və Xatirə xanımın şeirlərindəki o baharlı duyğular da, o acı təəssüflər də bizə tanışdır. Amma hər birimiz bu hissləri fərdi şəkildə yaşamışıq.
Xatirə xanımın şeirlərində insan qəlbi ilə təbiət arasında bir harmoniya, təbiətin ahəngi ilə insanın ruhi çırpıntıları arasında paralellik müşahidə etdim. Dünyaya qar yağır, hər tərəf ağappaq, tərtəmiz.

İlk dəfə qar görən körpə
o körpənin ruhu,
dünyası rəngdədir hər yer.
Amma sonra "qalıb çirklənəcək,
ləkələr düşəcək bu qara".
böyüyəcək uşaq
baxa-baxa
belə yağan, əriyən qarlara
ZƏRİF DUYĞULAR ŞAİRİ
Bəs sonra? Uşaq böyüdükcə hər dəfə naxələfliklə, saxtalıqla üz-üzə gələcək və o qarlı, o təmiz dünyası eybəcərləşəcək. Ümumiyyətlə, Xatirə xanım əksər şeirlərində o təmizliyin, o saflığın tərənnümçüsünə çevrilir.Mən onun "Təbəssüm kimi" şeirini daha çox bəyənirəm, bu şeirdə insan və təbiətin ahəngi bir vurğuya köklənir:

Burda asta danış, güllər inciyər,
çiçəklər diksinər, hüşənər səsə,
bu nə eşq, nə ahəng, bu nə mənzərə
yaşıl bəyaz ilə girişib bəhsə.

ürəyin kəpənək qanadı burda,
qonur o budağa, qonur bu gülə,
bəzəkli, həvəsli ağaclar ilə
rəqs edib, rəng verir hər əsən yelə.

basdırın bahara, çiçəyə məni,
bundan ayrı nə var cənnət adında.
şəkillərdə donan təbəssüm kimi
qoy dünya beləcə qalsın yadımda.

"Basdırın bahara, çiçəyə məni"-mən heç bir şairin şeirlərində belə bir orijinal misra görməmişəm. Əsl cənnət də elə bahardadı, çiçəklərdədi. Hətta yol üstündə yorğun-yorğun duran bir daş da tamamilə fərqli bir planda, sırf daş kimi yox, insanın unudulmaz xatirəsi kimi obraza çevrilir. Bu daş hər yağan qarla üşüyür, amma dağları yaşadır. "Özün boyda xatirəsən, səni itirməyim barı". İnsan ömrü də axtarsan, o daşın ömrünə bənzər. Xatirə Fərəclinin mərhum həyat yoldaşına həsr elədiyi şeirlərində də nisgilli xatirələr dilə gəlir, amma itki üçün ağlamaq yox, sızlamaq yox, sadəcə bu itkidən sonra yaşanılan ömrün mənası ayazlaşır. Şeir, poeziya hər cür itkinin yerini verirmi?

Mən
bir şeir havasında,
bircə şeir havasında
dolanıram hər yeri.
qoşulub dağ ətəyində
topa-topa bulud kölgəsinə
axıb gedir ürəyim
yuyulur dünyanın kiri
unudulur kini.
sarır içimi gözəllik, lütf, kərəm
sevgim,
sevgilim şeirdir
vəfasız çıxsa
ölərəm.

Xatirə Fərəcli ahəngsizliyə, boşluğa və onların yaratdığı mənasız həyat tərzinə qarşı çıxır. Qəlbindən keçənlərin heç birini gizlətmir. Deyir ki: "darıxıram dəli kimi". "Nisgildən zəmi bəslədim, nə ilə biçim, bilmirəm. Boşluq qoparır bağrımı bu hiss nə biçim, bilmirəm". İnsan hansı yaşda olursa-olsun, özünü dərk etməyə, yaşadığı ömrün mənasını araşdırmağa can atır. Məsələn, onun "Bu dünya mənə yad, o dünya yalan, Başqa dünya varmı, köç edəm ora"-bu misralar qətiyyən pessimizmdən doğmur, sadəcə, bir şairin ruhi çırpıntıları kimi diqqəti cəlb edir. Amma bütün bu nisgilləri onun başqa ruhda yazılmış şeirləri inkar edir. "Pəncərəmdən baxan bahar, gəl, ömrümə, günümə gəl". Qadın qəlbinin romantikası da ona yad deyil. Xəyalsız yaşamaq olarmı? Yox! Səmaya, göylərə baxıb orda öz ruhunun dirənən yerini tapmaqgnə gözəl arzudu. "Kim çıxıb Ay ilə söhbətləşməyə, Ay bilir darıxan kimdir bu gecə".
Xatirə Fərəclinin "Xocalı" şeirini də oxudum və bu şeirdə bir Azərbaycan qadınının harayını, millətimizin ən böyük faciələrindən birinin yaşantısını duydum. Şamaxı yaxınlığındakı Türk məzarına həsr etdiyi şeirində isə bir qürur havası duydum.

sən bir qeyrət heykəlisən
özü boyda heykəl olmaq düşüb
sənin qismətinə
görən hansı ana səni
ağrısını sevə-sevə gətirmişdi
bu dünyaya
beşiyini yellədəndə bilirdimi
o bir igid ər böyüdür.

Xatirə Fərəcli müasir şeirimizin qadın yazarları arasında necə seçilir? Hər halda, az-çox haqqında söz açdığım şeirlər sübut edir ki, onun özünəməxsus deyim və duyum tərzi var.Öncə qeyd etdim ki, Xatirənin şeirlərində iki qüvvə üz-üzə gəlir. Bəzən birinci qüvvə-həyata, gözəlliyə, dünyaya nikbin baxış, bəzən isə ümidsizlik, boşluğa, tənhalığa qapılmaq, "mən dünyanın adamı, mən dünyada itkinəm" etirafı. Təbii ki, bunlar bir şairin səmimi yaşantılarıdır. Amma daha çox gözəlliyin, baharlı duyğuların şairi kimi görmək istərdim onu. Həm də çox istərdim ki, Xatirə Fərəcli yaşadığı, çevrəsində olduğu mühitin içərilərinə baş vursun, bu dövrün, bu dövranın təzadlarından da söz açsın. Axı, dünya, elə Xatirə xanımın öz dünyası təkcə sevgi yaşantılarından, nostalji hisslərdən, tənhalıqdan ibarət deyil.
Vaxtilə gözəl şairəmiz Ofelya Babayeva onun ilk kitabına yazdığı ön sözdə deyirdi ki, Xatirə Fərəclinin şeirlərini hələ qeyri-adi sənət əsərləri saymaq tezdir. Ancaq onun bədii tapıntılarının zərif bir qadın qəlbinin zərif hissləri olduğunu danmaq qeyri-mümkündür. O zəriflik indi də Xatirə Fərəclinin şeirlərində yaşayır. Özü də hər yeni silsilə şeirlərində o zərifliyin yeni çalarlarını görürsən. Bu qeydlərimi də Xatirə xanımın "Bayatısayağı" şeiri ilə bitirirəm:

O buludun kölgəsi
gör hardan hara düşür,
ordan uzanıb yerə
çəmən ilə öpüşür.

O buluddan aşağı,
bu çəməndən yuxarı,
ürəyim uçub gedir
üzü dağa axarı.

Bir nəfəslik ürəyəm,
bircə udumluq hava.
əyişib ruhum yenə
cismimlə qırğın, dava.

Aça-aça yozulmaz,
yoza-yoza çözülməz,
ümidim sarı yarpaq
əsər, əsər, üzülməz.
Redaktor secimi
Aktual
Dovletxeberleri.Az
İsrail hərbçiləri ilə fələstinlilər arasında qarşıdurma: 2 nəfər öldüAzərbaycanla Pakistan arasında hərbi əməkdaşlığın inkişafı müzakirə olunubABŞ Suriyanın terrorçulardan təmizləndiyini açıqladıTəhsil Nazirliyi 8 şagirdi ABŞ-a göndərir - ƏMRKasprşik Paşinyanla Qarabağ münaqişəsini müzakirə etdiTürkiyədə ABŞ dolları kəskin bahalaşdıAdil Əliyev Bakı məktəbi ilə “qardaşlaşan” Ankara məktəbinə getdi - FOTOLARİran XİN başçısı Türkiyəyə getdiBu şəxslərə gələn aydan Prezidentin təqaüdü veriləcəkNazirlik sudan istifadə ilə bağlı əhaliyə xəbərdarlıq etdiMəkanların artması seçimlərin artması deməkdir.Ərdoğan Trampın bəyanatını sərt tənqid etdiMoskvada möhtəşəm Novruz şənliyi keçirilirPakistan Prezidenti Qarabağla bağlı Ermənistana mesaj verdiƏdalətli qələm dostumRusiyadan NATO açıqlamasıKredit qaydaları dəyişir: faiz dərəcələri"İşğal ərazilərdəki rejim Ermənistanın dəstəyi hesabına mövcuddur" - XİN-dən AÇIQLAMANATO-nun baş katibi Gürcüstana gəlirAzərbaycan Xorvatiya ilə oyunda uduzdu - YENİLƏNİBUşaq pulu ilə bağlı nazirlikdən vacib açıqlamaKamçatkada Azərbaycan diasporu Novruz bayramı keçirdiƏsgərlərin Novruz bayramı - FOTOLARAtılan addımlar milli birliyə xidmət edir“Əli İnsanov həddini aşıb” – YAP-çı deputatdan sərt reaksiyaAzərbaycana yaz fəsli gəldiTürkiyədə zəlzələ oldu, məktəblər bağlandıBank rəhbəri vəzifəsindən azad edildi - TəyinatPrezident İlham Əliyev Azərbaycan xalqını təbrik edibİlham Əliyev Nursultan Nazarbayevə zəng elədi"Dragon"- kikboksinq idman klubunun açılışı oldu.Zakir Həsənov Pakistana rəsmi səfərə gedəcəkPrezident göstəriş verdi - təhsil, səhiyyə, məhkəmə-hüquq sistemi üçün yeni islahatlar paketi hazırlanırKənd təsərrüfatı üçün kreditlərin verilməsi qaydası ləğv olunduMehriban Əliyeva Azərbaycan xalqını təbrik etdiBAHAR GƏLİRPrezident və birinci xanım Novruz şənliklərindəAzərbaycanda bank faizləri ilə bağlı yeni qərar qəbul olunacaqBu gün Azərbaycanda ilaxır çərşənbə qeyd olunurAzərbaycan demokratiya yolunda inamla irəliləyirFizuli Məmmədov növbəti dəfə Qarabağ qazilərinə mənzil hədiyyə etdi - FotolarPrezidentdən 20 Yanvar, Çernobıl və müharibə veteranları ilə bağlı - SərəncamPrezident Səhiyyə Nazirliyinə vəsait ayırdı - MəqsədAğcabədi rayonunda əhalinin tibbi müayinəsi davam etdirilir.İlham Əliyevdən xalqa Novruz TƏBRİKİNovruz bayramı laçınlılar tərəfindən yüksək əhval-ruhiyyə ilə qeyd edilmişdir.Ağcabədi rayonunun Taxtakörpü ərazisindəki Sadınlar obasında görüş-səyyar qəbul keçirilmişdirFüzulidə Novruz şənliyi keçirildi - Bahar Muradova Horadizə getdiSumqayıt bulvarında möhtəşəm Novruz şənliyi - FOTOLARAzərbaycanda övladlığa götürmə qaydaları DƏYİŞİR